Cuộc thi phóng sự - ký sự báo chí Người tốt - Việc tốt

Chuyện những người lính “săn tìm” SARS-CoV-2

SGGP
LTS: Tiếp nối thành công cuộc thi phóng sự - ký sự báo chí Người tốt - Việc tốt năm 2019-2020, nhằm khuyến khích các tác phẩm báo chí khắc họa các gương điển hình người tốt việc tốt, nhân tố mới trên tất cả các lĩnh vực đời sống xã hội, với những việc làm, hoạt động, nghĩa cử cao đẹp đóng góp tích cực, có nhiều ý nghĩa cho cộng đồng và trong sự nghiệp bảo vệ, xây dựng, phát triển đất nước, ngày 19-6-2020, Báo Sài Gòn Giải Phóng phát động cuộc thi phóng sự - ký sự báo chí Người tốt - Việc tốt lần 2, năm 2020-2021. Ban tổ chức cuộc thi đã nhận được những bài viết dự thi đầu tiên và bắt đầu đăng tải trên Báo Sài Gòn Giải Phóng từ số báo hôm nay.

Vừa qua, đề tài nghiên cứu và chế tạo bộ kít phát hiện virus SARS-CoV-2 của Học viện Quân y (HVQY) và Công ty Công nghệ Việt Á đã được Bộ KH-CN vinh danh. Bộ kít này hiện đã được phép lưu hành ở châu Âu và được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cấp chứng nhận chất lượng sản phẩm. Đây được xem là một thành công đột phá của giới khoa học Việt Nam trong việc nghiên cứu và phòng chống dịch Covid-19 ở cấp độ thế giới.

Thành công với nhiều “cái lần đầu tiên”

Thượng tá, PGS-TS Hồ Anh Sơn, Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu Y dược học quân sự thuộc HVQY, Trưởng nhóm nghiên cứu, cho biết, khi biết tin Bộ Y tế và Chăm sóc xã hội Anh cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn châu Âu (CE) và giấy chứng nhận lưu hành tự do (CFS) cho bộ kít xét nghiệm nhanh Covid-19 của Việt Nam; tiếp đó là WHO cấp chứng nhận chất lượng sản phẩm bộ kít “gai ốc tôi nổi lên, đầu óc hơi tròng trành… Tôi thực hiện nhiệm vụ này với nhiều kỷ lục của bản thân, của nhiều “cái lần đầu tiên”. Vì thế, khi nhiệm vụ thành công, đó gần như ngoài sức tưởng tượng.

Sản phẩm được sản xuất và thực hiện các thủ tục kiểm định, đăng ký quốc tế để bộ kít có thể vươn ra khỏi bờ cõi Việt Nam, với tôi, đó là niềm tự hào rất chung, giống như mọi người dân Việt Nam, khi chúng ta có thành tựu gì đó đạt tầm quốc tế. Nếu chỉ có nhóm nghiên cứu, nếu chỉ có Công ty Việt Á, thì khó có thể có được sản phẩm đạt tầm như vậy. Bộ kít đạt tầm quốc tế là sự hòa quyện một cách tinh tế giữa tri thức và quản lý khoa học”. Ngay khi bộ kít được WHO chứng nhận, hơn 20 quốc gia đã tiến hành đàm phán để mua nhằm phục vụ công tác phòng chống Covid-19 ở quốc gia mình.

Trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán 2020, các thông tin dịch bệnh viêm phổi lạ ở Trung Quốc xuất hiện, đặc biệt là thông tin khoa học hé lộ nguyên nhân gây bệnh, nhóm nghiên cứu của HVQY bắt đầu liên hệ với đối tác nghiên cứu tại Đức để tìm hiểu và chủ động đề xuất nhiệm vụ sản xuất kít với Bộ KH-CN vào ngày 21-1-2020. Thông thường, việc đề xuất nhiệm vụ đột xuất cần nhiều thời gian để Bộ KH-CN và các chuyên gia đánh giá, xem xét. Tuy nhiên, lần này Bộ KH-CN chủ động để có thông tin, lấy ý kiến chuyên gia và quyết định thực hiện đề tài rất nhanh, giao nhiệm vụ cho nhóm nghiên cứu HVQY. 

Chuyện những người lính 'săn tìm' SARS-CoV-2 ảnh 1 Thượng tá Hồ Anh Sơn (người mặc quân phục) với sản phẩm bộ kit khi Bộ KH-CN chính thức công bố nghiên cứu, sản xuất thành công

Thượng tá Hồ Anh Sơn cho biết, khi chính thức nhận nhiệm vụ, chúng tôi giao mỗi người mỗi việc. Thiếu tá - TS Hoàng Xuân Sử (Trưởng phòng Vi sinh và Các mầm bệnh sinh học) phụ trách kỹ thuật thiết kế quy trình, mồi, probe, giám sát kết quả, liên hệ đối tác, đặt/xin sinh phẩm, hóa chất nước ngoài; Đại úy - TS Đinh Thị Thu Hằng (nghiên cứu viên Phòng Vi sinh và Các mầm bệnh sinh học) trực tiếp thực hiện kỹ thuật, hướng dẫn học viên, đảm bảo quản lý về hành chính cũng như vật tư, hóa chất; các học viên (8 nữ, thạc sĩ, cao học, đại học) trực tiếp thực hiện các kỹ thuật; vòng ngoài là đội đi lấy mẫu (3-4 kỹ thuật viên), liên hệ công tác với các đơn vị chức năng, chuyên môn, chuyên gia và đối tác.

Cùng với đó, trong suốt quá trình thực hiện nhiệm vụ, lãnh đạo HVQY, lãnh đạo Bộ KH-CN và cả Bộ Quốc phòng đã có sự tương tác rất nhịp nhàng, nhưng cũng rất quyết liệt để đề tài thực hiện đúng tiến độ. Rất nhiều thủ tục cần được thông qua với thời gian rút ngắn kỷ lục, nhiều chuyên gia và đơn vị được liên hệ, kết nối để làm việc. Đặc biệt, trong tình hình dịch bệnh bùng phát, nhóm nghiên cứu đã nhận được sự hỗ trợ tối đa từ Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương, Cục Quân y… Tất cả đã góp phần giúp Thượng tá Hồ Anh Sơn và các đồng nghiệp thành công, đến đích đúng hẹn.

Theo Thượng tá Hồ Anh Sơn, đây là lần đầu tiên anh thực hiện đề tài sản xuất kít chẩn đoán mầm bệnh và lần đầu “trúng đích” theo nhiều khía cạnh. Trong các nghiên cứu trước đây, đa phần anh và các đồng nghiệp tham gia vào nghiên cứu cơ bản, tức là còn cách ứng dụng một bước nữa. Thượng tá Hồ Anh Sơn từng tham gia một số nghiên cứu về chống ung thư như tỏi đen, nano cucurmin, điều trị đột quỵ não… cũng đã có sản phẩm ra thị trường, tuy nhiên vẫn còn khá hạn chế. Đây cũng là điều mà giới nghiên cứu còn nhiều trăn trở, mong muốn được hỗ trợ nghiên cứu đến sản phẩm cuối cùng, đưa ra thị trường.

Thượng tá Hồ Anh Sơn cho rằng, khách quan mà nói, các nhà nghiên cứu chủ yếu làm trong phòng thí nghiệm, khi phát triển sản phẩm, các thủ tục đăng ký, quản lý, phát triển thị trường không phải là thế mạnh. Vì thế, mô hình 3 nhà (nhà quản lý - nhà khoa học - nhà sản xuất) trong thực hiện thành công đề tài bộ kít này được nhiều chuyên gia tâm đắc.

Còn nhiều việc phải làm

Trung tướng - GS-TS Đỗ Quyết, Giám đốc HVQY, cho biết, với sự hỗ trợ của Bộ KH-CN, Bộ Y tế và nhiều tổ chức khác, nhóm nghiên cứu đã tích cực, sáng tạo, không quản ngày đêm, khó khăn để thực hiện đề tài. Sau một tháng nghiên cứu, kiểm nghiệm hết sức nghiêm ngặt, sản phẩm của đề tài “Nghiên cứu chế tạo bộ kít realtime RT-PCR và RT-PCR phát hiện SARS-CoV-2” do HVQY chủ trì, phối hợp với Công ty Việt Á thực hiện, đã được nghiệm thu với chất lượng cao, được quốc tế thừa nhận. Việc Việt Nam nghiên cứu sản xuất thành công bộ kít phát hiện SARS-CoV-2 trong thời gian ngắn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong lúc dịch Covid-19 đang bùng phát ở nước ta cũng như nhiều nước trên thế giới.

Theo Trung tướng Đỗ Quyết, kết quả này chứng tỏ hướng đi đúng đắn của Bộ KH-CN. Đó là, đầu tư lâu dài, bền bỉ, đúng định hướng của Đảng, Nhà nước và Chính phủ để nâng cao năng lực nghiên cứu và sản xuất cho các nhà khoa học cũng như doanh nghiệp KH-CN từ nghiên cứu cơ bản đến nghiên cứu ứng dụng. Chính nhờ sự đầu tư của Bộ KH-CN, Bộ Quốc phòng các nhà khoa học thuộc nhóm nghiên cứu của HVQY có trình độ cao, được đào tạo bài bản, đã có nhiều kinh nghiệm trong nghiên cứu khoa học nói chung và nghiên cứu chế tạo bộ kít nói riêng đã mang đến thành công.

Thiếu tá Hoàng Xuân Sử cho biết, trong quá trình thực hiện, kỹ thuật nhóm nghiên cứu sử dụng là sự tích hợp các thử nghiệm nên chỉ cần một phép thử, tránh được những thao tác dẫn đến kết quả không chính xác. Cùng một lần, bộ kít chạy được 96 mẫu, nhiều hơn so với bộ kít của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC Hoa Kỳ) là 24 mẫu.

Đặc biệt, bộ kít có độ ổn định trên các hệ thống máy Real-time khác nhau, ứng dụng được tại nhiều địa bàn trên cả nước có hệ thống máy không cùng chủng loại. Sự tích hợp này giúp rút ngắn thời gian, ít bước xét nghiệm nên chi phí giá thành bộ kít giảm hơn. Theo quy trình của WHO, thiết kế cần thực hiện 2 phản ứng khác nhau. Bộ kít của CDC Hoa Kỳ phải thử 3 phản ứng để nhận biết mẫu bệnh phẩm có nhiễm SARS-CoV-2 hay không. Trong khi đó, kít của Việt Nam chỉ cần thực hiện một phản ứng. 

Chuyện những người lính 'săn tìm' SARS-CoV-2 ảnh 2 Thượng tá Hồ Anh Sơn cùng các đồng nghiệp trong phòng thí nghiệm ở Học viện Quân y

Cũng theo Thiếu tá Hoàng Xuân Sử, trong quá trình thực hiện, nhóm nghiên cứu đã phải liên hệ với đối tác tại Viện Virus học của Đại học Charite Berlin, Viện Y học nhiệt đới Bernhard Nocht, CHLB Đức; cùng các đối tác nghiên cứu ở Pháp và Singapore nhằm có thêm tư vấn, trao đổi về thông tin di truyền, phương tiện xác định mẫu SARS-CoV-2 mới nhất, để có những thực nghiệm chính xác nhất.

Nói về trở ngại lớn nhất khi thực hiện đề tài này, Thượng tá Hồ Anh Sơn cho biết, với thời gian thực hiện ngắn kỷ lục như vậy, thời gian chính là “kẻ thù” lớn nhất của nhóm nghiên cứu. Đến thời điểm hiện tại, các cảm giác về sự khó khăn, trở ngại đã phai đi rất nhiều. Nhất là với thành công đã đạt được, chuyện khó khăn, trở ngại coi như được “gác lại”… Nhưng, nhóm của anh vẫn đang tiếp tục thực hiện các nghiên cứu về SARS-CoV-2. Mỗi bộ kít cần có được sự đánh giá từ người sử dụng để có thể tối ưu hơn nữa sản phẩm của mình. Với bộ kít đã thành công cũng vậy. Hiện các nội dung nghiên cứu đều có độ may rủi nên nhóm của HVQY đang tiếp tục làm việc, chưa thể công bố. Theo anh, nhóm nghiên cứu tại HVQY cũng như nhiều nhóm nghiên cứu khác đều không dừng lại, vì Covid-19 còn có quá nhiều câu hỏi cần được giải đáp.

“Xung quanh chúng ta còn rất nhiều bệnh dịch cần được quan tâm, như các bệnh truyền nhiễm mới nổi, tái nổi, hoặc các bệnh không lây như ung thư, rối loạn chuyển hóa, huyết áp, tim mạch… Dù không có Covid-19, chúng tôi vẫn đang tiếp tục nghiên cứu về những căn bệnh này. Khác với nhiều nghề khác, chúng tôi mong được nghiên cứu nhiều nhưng ít phải dùng đến sản phẩm của mình. Không hề khiêm tốn, nhưng chúng tôi cũng chỉ là một mắt xích trong “thế trận” chống dịch rất thành công của Việt Nam thời gian qua. Ai cũng đều có vai trò của mình”, Thượng tá Hồ Anh Sơn tâm sự.

TRẦN LƯU

Tin cùng chuyên mục